یک سال پیش به دنبال سفر پژوهشی از طرف « دانشگاه آمریکن» که در آن تدریس می کنم به زادگاه خود مسکو بازگشتم. نمی گویم که دقیقاً به یک سنگر آزادی کلام بازگشته بودم. اما هنوز اینجا و آنجا آزادی هایی وجود داشت. آلکسی ناوالنی، رهبر مخالفان به گوشه و کنار کشور سفر می کرد و تلاش داشت تا پشتیبانی سیاستمدارانی که زیر بلیط کرملین نبودند را جلب کند. اعتراض های خیابانی مردمی رخدادی هر روزه بود. سازمان های غیر حکومتی در کشور مجاز به فعالیت  بودند. روزنامه نگاران و تحلیل گران الزاماً روی خط کرملین حرکت نمی کردند. حزب کمونیست روسیه به طور کلی یادگاری از گذشته شمرده می شد.

اکنون، ناوالنی به حبس افتاده و جنبش اعتراضی که او به حرکت در آورده بود سرکوب شده است. بنیادی که وی برای مبارزه با فساد بنا نهاده بود با برچسب « افراط گرایی» غیر قانونی اعلام شده و اعضا و وابستگان آن یا تحت پی گرد هستند و یا در تبعید به سر می برند. روزی نیست که یک روزنامه نگار، یک رسانه، یک فعال حقوق بشر، یا یک نهاد مستقل عنوان «عامل بیگانه»  یا – بد تر از آن – «یک عنصر نامطلوب»  اعلام نشود.

نزول روسیه به نا آزادی در سال گذشته تند، اما دور نبود. برای مثال، قانون پرداخت عنوان «عامل بیگانه» در سال ۲۰۱۲ با هدف وقفه و بی اعتبار نمودن سازمان ها و افرادی که درگیر «فعالیت سیاسی» می شوند و همزمان از خارج از کشور پول دریافت می نمایند، به تصویب رسید.

اما اجرای قانون به گونه ای فزاینده دلبخواهی و اختیاری شده است، تا آن جا که یک «توویت» اکنون می تواند زمینه برچسب «عنصر بیگانه» شود. ( برچسب «عنصر نامطلوب» به غیر قانونی شدن کامل منجر می گردد). فقط در سال جاری ۱۰۱ نهاد به فهرست «عنصر بیگانه» اضافه شده اند. در زمره ۳۵۹ نفری که این برچسب را گرفته اند، ۸۸ تن روزنامه نگار و مفسر رسانه ها هستند.

به ادعای دولت روسیه، این «عوامل» باید شناسایی و ممنوع شوند زیرا فعالیت آنان « بر سیاست گزاری دولت» تأثیر نادرست می گذارد. البته که تأثیر گذاری بر سیاست هدف اصلی ژورنالیزم و هر گروه پشتیبانی و وکالت است. مشکل همین است. اگرچه پرزیدنت ولادیمیر پوتین شرایطی در فضای سیاسی روسیه ایجاد کرده است که تا سالیان قابل پیش بینی بر مصدر قدرت باقی بماند، اما هنوز هر گونه انتقاد را خطری جدی تلقی می کند.

در بحیوحه این فضای خفقان و آزار، گروهی نامحتمل دوام آورده و در جایگاه تنها مخالف واقعی کرملین قرار گرفته است: حزب کمونیست. به طور عمده به واسطه استراتژی «رأی هوشمندانه» ناوالنی – که از رأی دهندگان روسی خواسته بود تا هر کسی که بهترین بخت پیروزی بر کرملین را دارد – پشتیبانی کنند، کمونیست ها در انتخابات محلی و پارلمانی روسیه در ماه گذشته نتایج بسیار خوبی کسب کردند.

روزی نیست که یک روزنامه نگار، یک رسانه، یک فعال حقوق بشر، یا یک نهاد مستقل عنوان «عامل بیگانه»  یا – بد تر از آن – «یک عنصر نامطلوب»  اعلام نشود.

نامزدهای حزب کمونیست طبق نتایج اعلام شده رسمی  ۱۸/۹ درصد آراء برای دوما (پارلمان روسیه) را در مقایسه با ۴۹/۸ درصد رأی حزب «روسیه متحد» کرملین به دست آوردند. اما کمونیست ها از پذیرش این نتایج سر باز زده اند و مدعی هستند که شمارش آراء مخدوش بوده است. در حقیقت برخی کارشناسان برآورد کرده اند که کمونیست ها باید ۳۰ درصد آراء و روسیه متحد ۳۵ درصد آراء را کسب کرده باشند.

چنین پیداست که برای بسیاری از روس ها اکنون حزب کمونیست قابل اعتماد تر از پوتین است. اما این حزب، حزب کمونیست قدیم نیست. اعضای حزب کمونیست جدید خود را از لذت های زمینی محروم نکرده اند. اعضای حزب پالتو های پوست به تن دارند، به خارج سفر می کنند، اتوموبیل های خارجی می رانند، و از رسانه های اجتماعی استفاده می کنند. بعضی، همچون «پاول گرودینین» صاحب و مدیر یکی از صنایع کشاورزی روسیه میلیونر هستند (او از شرکت در انتخابات ماه گذشته ممنوع شده بود). اگر چه حزب کمونیست روسیه هنوز زیر رهبری «جنادی زیوگانوف» ۷۷ ساله است، اما با روندی فزاینده توسط اعضای جوان تر حمایت شده و متشکل می شود.

نمونه ای از این موج جوان، «نیکلای بوندارنکو» است که لقب « ناوالنی سرخ» گرفته. بوندارنکوی ۳۶ ساله از منتقدان سرسخت اصلاحات بازنشستگی ۲۰۱۸ بوده است. اخیراً پس از آن که یکی از مقامات محلی اعلام کرد روس ها باید قادر باشند تا با ماهی ۳۵۰۰ روبل ( ۵۰ دلار) تغذیه خوبی داشته باشند، بوندارنکو تغذیه شخصی خود را بر روی کانال یوتیوب اش گزارش و ضبط کرد تا ثابت کند ادعای این وزیر نادرست است.

بر خلاف تهدید به تحریم نامزدی وی در انتخابات، بوندارنکو به شرکت در انتخابات ماه گذشته دوما مجاز شد. با وجود پشتیبانی گسترده ناشی از استراتژی « رأی هوشمندانه» ناوالنی، بوندارنکو از کاندیدای حزب روسیه متحد شکست خورد. اما توانایی های او در آینده را نباید نادیده گرفت. او اخیراً سازمان دهنده اعتراضاتی شد که حزب روسیه متحد را به اختیار گرفتن دولت و نهادهای حکومتی روسیه متهم نمود.

ستاره دیگر حزب کمونیست، «آناستازیا اودالتسووا»، ۴۳ است که در انتخابات شکست خورد، اما همچنان از محبوبیت فراوانی برخوردار است. «اکاترینا انگالیچوا» یکی دیگر از امیدهای حزب است که در انتخابات شورای شهر مسکو موفق شد.

ساختار نوین حزب کمونیست روسیه به نوعی بیان گر شوق یادگار های گذشته است. در ۱۹۱۷، وعده بولشویک های لنین برای عدالت و برابری توسط دولتی که سختگیر، اما بخشنده و منصف بود تحقق یافت. کمونیست های امروز روسیه، همسان ناوالنی چشم انداز آینده ای را ارائه می دهند که در آن مردم بازیچه هوا و هوس یک فرد نیستند. این چشم انداز مبتنی بر منطقی است که طبق آن همه مخالفان کرملین به گونه ای فزاینده متفق می شوند: این «روسیه متحدی»‌ است که می تواند در مقابل «روسیه متحد» پوتین ایستادگی کند.

 روند تحولات اخیر منحصر به روسیه نیست. در انتخابات پارلمانی جمهوری چک، «آندری بابیش» – معروف به دونالد ترامپ چک – پیامد ائتلاف گروهایی که با کنار نهادن اختلاف نظرهای ایدئولوژیک خود «ائتلاف همبستگی» را تشکیل دادند، از مقام نخست وزیری چک بر کنار شد. رهبر این ائتلاف « پتر فیالا » احتمالاً ریاست دولت تازه چک را به عهده خواهد داشت. به گفته فیالا «مردم از سیاست های پوپولیستی خسته شده و خواستار سیاست هایی عادی، کار آمد و متین بودند.» نیروهای مخالف دولت در مجارستان نیز در تکاپوی گزینش کاندیدای پست نخست وزیری و انتخابات پارلمانی سال آینده هستند. این احزاب یک فهرست مشترک از نامزدهای خود انتشار خواهند داد.

البته جمهوری چک هنوز یک دموکراسی است و بنابراین بابیش به جناح مخالف برندگان انتخابات اخیر می پیوندد.

فروکشاندن پوتین از قدرت بسیار دشوارتر است و انتظار می رود که سرکوب حزب کمونیست روسیه به زودی آغاز شود. اما اتخاذ روش سرکوب مخاطراتی برای کرملین به همراه خواهد داشت.  این ادعای رییس جمهور که دموکراسی روسیه «نمرده است»، و شاهد آن « مخالفان فعال » دولت هستند، نشان از آن دارد که او دست کم مایل به تظاهر در دور نگاهداشتن روسیه از یک استبداد کامل است.

پوتین می گوید که خواستار ثبات است. اما رژیم او روسیه را به سمت بی ثباتی بیشتر می راند. اگر کرملین حزب کمونیست را همسان لیبرال های روسیه با موازین و مقررات غریب به جنبشی زیر زمینی براند، خطر انفجاری اجتماعی فزونی می گیرد. و اگر کمونیست های روسیه به ایستادگی در برابر سرکوب تصمیم بگیرند، نیرویی توانا خواهند بود.

  • نینا خروشچفا استاد امور بین الملل و به همراه جفری تایلر، مؤلف کتاب تازه ای در باره روسیه است: «جای پای پوتین: در جستجوی روح یک امپراتوری در یازده وقت روسیه».
  • برگردان به فارسی از Project Syndicate

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

اشتراک خبرنامه

اگر به خواندن همسایگان علاقه مندید خبرنامه همسایگان را مشترک شوید تا مقالات را به سرعت پس از انتشار دریافت کنید: